W dniu 28.02.2017r. w ZSM Głubczyce odbyło się spotkanie klas maturalnych: VI A, VI BD, VI CI, III M z przedstawicielami Ogólnopolskiej Sieci Szkół TEB Edukacja filia w Raciborzu.   Została zaprezentowana bogata oferta Szkół Medycznych i Szkół Policealnych, która mieści się w Raciborzu, ul. Rynek 6a,

http://www.teb.pl/

Uczniowie mogli poznać wykład przedstawiciela tej placówki - ratownika medycznego - na temat rodzajów  uzależnień od substancji psychoaktywnych, oraz szkodliwości ich działania. Otrzymali również informację gdzie i jak uzyskać pomoc w takich sytuacjach.  Wykład był wzbogacony filmami z przykładami działania substancji psychoaktywnych na organizm.

 

 

Uzależnienia od substancji psychoaktywnych (SPA)

 

Podstawowe pojęcia dotyczące problematyki uzależnień:

• Substancja psychoaktywna - każda substancja przyjmowana w celu uzyskania określonego efektu psychicznego.

• Inne określenia stosowane poza aktualną klasyfikacją psychiatryczną:

• dotyczące substancji: narkotyk, środek odurzający

• dotyczące sposobów używania substancji: eksperymentalne, okazjonalne, systematyczne, z cechami uzależnienia

Używanie SPA / Uzależnienie od SPA – definicje:

Uzależnienie – nabyta silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji. Szkodliwe dla danej osoby używanie określonej substancji psychoaktywnej przez co najmniej miesiąc lub wielokrotne używanie w czasie dłuższym, zdarzające się w sytuacji grożącej niebezpieczeństwem lub mimo świadomości takiego ryzyka.

 

Rodzaje uzależnień:

Uzależnienia fizjologiczne

Uzależnienia psychiczne

Uzależnienia społeczne:

Uzależnienie fizjologiczne (ang. physiological dependence), zwane też czasem fizycznym, to nabyta silna potrzeba stałego zażywania jakiejś substancji odczuwana jako szereg dolegliwości fizycznych (np. bóle, biegunki, uczucie zimna, wymioty, drżenia mięśni, bezsenność). Zaprzestanie jej zażywania (odstawienie) prowadzi do wystąpienia zespołu objawów, które określa się jako zespół abstynencyjny (zespół z odstawienia). W leczeniu stosowana jest detoksykacja, czyli odtrucie.

Objawy zespołu uzależnienia

• silna potrzeba lub przymus używania substancji psychoaktywnej: utrata samokontroli w używaniu substancji psychoaktywnych (niemożność przerwania przyjmowania, utrata kontroli dawek)

• przyjmowanie substancji w celu uniknięcia objawów abstynencyjnych

• wystąpienie zespołu abstynencyjnego po przerwaniu przyjmowania substancji

• wzrost tolerancji

• postępujące zaniedbanie innych zainteresowań lub przyjemności na rzecz zdobywania i przyjmowania substancji uzależniającej

• zażywanie substancji mimo wyraźnych szkód (somatycznych, psychicznych, społecznych), o których wiadomo przyjmującemu, że mają związek z przyjmowaniem substancji

• muszą występować co najmniej trzy z powyższych objawów nieprzerwanie przez pewien czas w ciągu ostatniego roku

Opiatowy zespół abstynencyjny

• objawy : wodnisty wyciek z nosa, bóle stawowo-mięśniowe, bóle spastyczne w obrębie jamy brzusznej, narastające pobudzenie psychoruchowe,

nudności/wymioty, biegunka, zaburzenia snu, stan majaczeniowy

• objawy pojawiają się stopniowo, nasilenie w 2 - 3 dobie (48-72 h) po odstawieniu substancji czas trwania: np. heroina 7-8 dni, metadon: 14 -21 dni

Rodzaje psychoaktywnych substancji uzależniających

• alkohol

• opiaty

– (morfina, heroina, tzw. kompot = polska heroina, makiwara, mleczko makowe, heroina do palenia = Brown Sugar, fentanyl, dolantyna i inne opiaty stosowane w medycynie do leczenia m. in. bólu)

• kanabinole (przetwory konopi indyjskich)

– (marihauana, haszysz)

• leki i substancje o działaniu uspakajającym i nasennym

– (m. in. pochodne benzodwuazepiny np. relanium, oksazepam, nitrazepam)

• kokaina

– (m. in. takie preparaty jak „crack”);

•  amfetamina

• substancje halucynogenne

– (LSD, ecstasy, psylocybina i inne);

• lotne rozpuszczalniki

– (zawierające toluen, ksylen, octan etylu, octan butylu i inne – zawarte w powszechnie dostępnych rozpuszczalnikach do farb i lakierów, różnego rodzaju klejach, zmywaczach do skór i inne);

• tytoń;

• substancje in. niż ww. wymienione lub kilka substancji

• steroidy androgenno-anaboliczne przeważnie testosteron i nandrolon.

Dopalacze;

Co to są dopalacze? To produkty zawierające substancje psychoaktywne nie znajdujące się na liście substancji zakazanych w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii. Dopalacze wywołują u spożywającej je osoby efekt narkotyczny.

Skutki używania dopalaczy nie są jeszcze do końca zbadane. Skład dopalaczy wielokrotnie ulegał zmianie, dlatego nie wiadomo do końca, jakie są następstwa ich stosowania. Jedno jest pewne – skutki dopalaczy są poważne.

Zaburzenia :

–  ostra intoksykacja,

–  używanie szkodliwe,

– zespół uzależnienia,

–  zespół abstynencyjny (niepowikłany lub z drgawkami)

– zespół abstynencyjny z majaczeniem (bez drgawek/z drgawkami)

– zaburzenia psychotyczne

–  zespół amnestyczny

–  zab. psychotyczne rezydualne lub późne (np. flashbacks)

Przykłady:

–  uzależnienie od kilku substancji psychaktywnych

–  opiatowy zespół abstynencyjny

– zaburzenia psychotyczne w przebiegu używania amfetaminy

–  używanie szkodliwe kanabinoli

Podstawowe pojęcia dotyczące problematyki uzależnień:

Zespół abstynencyjny:

 W przebiegu uzależnienia odstawienie każdej substancji psychoaktywnej powoduje wystąpienie zespołu abstynencyjnego charakterystycznego dla danej substancji

Zespół braku motywacji (amotywacyjny)

Obejmuje apatię, utratę skuteczności działania, zmniejszenie zdolności do realizacji złożonych lub długoterminowych planów, trudności w wykonywaniu codziennych czynności rutynowych

Zaburzenia psychotyczne związane z używaniem SPA

• objawy psychotyczne występują w trakcie przyjmowania SPA lub wkrótce po odstawieniu:

• omamy (zwykle słuchowe), nieprawidłowe utożsamianie osób, nastawienie ksobne, urojenia paranoidalne (prześladowcze), zaburzenia psychomotoryczne (pobudzenie, osłupienie), zaburzenia afektu, zwykle bez zaburzeń świadomości

• kryteria diagnostyczne:

• początek w okresie przyjmowania substancji lub do 2 tygodni od zakończenia przyjmowania

• objawy trwają : od 48 godzin, czas trwania zaburzenia do  6 miesięcy

• diagnoza (psychozy ostre i przewlekłe):

• podobne do schizofrenii,

• głównie urojeniowe, głównie omamowe, głównie wielopostaciowe, głównie z objawami depresyjnymi, głównie z objawami maniakalnym, mieszane

• inne -rezydualne i późno ujawniające się zaburzenia psychotyczne

• np. powracanie przebytych doznań psychotycznych (flashbacks)

 

Problemy związane z współwystępowaniem zaburzeń

psychotycznych i uzależnieniem od substancji psychoaktywnych:

• modyfikacja obrazu klinicznego (trudności diagnostyczne)

• większe nasilenie objawów psychopatologicznych

• gorsza odpowiedź na psychofarmakoterapię - obniżenie skuteczności działania leków psychotropowych

• więcej poważnych objawów niepożądanych ( późna dyskineza)

• częstsze nawroty, gorsze remisje, przewlekły przebieg

• gorsze funkcjonowanie społeczne

• gorsza współpraca w leczeniu: samowolne odstawianie leków psychotropowych, nawroty w używaniu SPA.

Wykrywanie obecności SPA

• Testy na obecność SPA w moczu – dostępne w aptekach i drogeriach (THC, AMP, COC, ECS, BZD, OPI) – oznaczenie jakościowe

– Nie wykrywają wielu SPA (dopalacze, leki typu Acodin)

– Ograniczony czas wykrywania substancji:

• THC do 2 tygodni

• kokaina do 2 dni

• amfetamina, ecstasy, opiaty – ok. 3 dni

• benzodiazepiny – w zależności od przyjmowanego preparatu od kilkudziesięciu godzin do 2-3 dnii

• Testy na obecność SPA we krwi – specjalistyczne laboratoria, oznaczenie ilościowe

• Oznaczanie zawartości SPA we włosach.

Zasady leczenia:

• Zasady leczenia osób uzależnionych od narkotyków są określone w Ustawie o Przeciwdziałaniu Narkomanii (u osób pełnoletnich dobrowolnie). U osób między 16 - 18 r.ż. potrzebna jest (zgodnie z Ustawą Psychiatryczną) zgoda pacjenta i opiekuna prawnego.

Uzależnienie od substancji psychoaktywnych – etapy leczenia:

A. ambulatoryjne (motywowanie do leczenia)

D. szpitalne (detoksykacja)

R. w ośrodku rehabilitacyjno-readaptacyjnym

• W zależności od nasilenia uzależnienia, rodzaju substancji uzależniającej i obrazu klinicznego (np. wystąpienia psychozy), osoby uzależnione mogą być objęte leczeniem w systemie

• A- ambulatorium D- detoksykacja, R- rehabilitacja i readaptacja, lub z uwzględnieniem tylko niektórych ww. etapów A, ADA, ADR, ARA (w zależności od diagnozy lekarskiej i „problemowej” tj. indywidualnej oceny problemów pacjenta).

Leczenie uzależnienia od SPA

• Bezpieczne odstawienie środka uzależniającego

• Leczenie uzależnienia – farmakologiczne (leczenie objawów abstynencyjnych np. w uzależnieniu od opiatów klonidyną) i psychoterapeutyczne

• Psychoterapia motywująca do leczenia z elementami psychoedukacji

• Leczenie zaburzeń psychicznych i somatycznych towarzyszących uzależnieniu

 Detoksykacja: proces wyprowadzania pacjenta ze skutków działania substancji psychoaktywnej w sposób minimalizujący objawy zespołu abstynencyjnego  .

Strategie pomocy osobom uzależnionym

• Oddziaływania leczniczo-rehabilitacyjne, nastawione na utrzymanie abstynencji od substancji psychoaktywnych.

– leczenie w ośrodkach stacjonarnych całodobowych i dziennych

(wspólnota terapeutyczna).

– leczenie ambulatoryjne, terapia postrehabilitacyjna

• Oddziaływania rehabilitacyjne w specjalistycznych programach farmakoterapii, nastawionych na abstynencję od substancji nielegalnych (leczenie metadonem - programy ograniczania szkód)

• Oddziaływania rehabilitacyjne w ramach polityki redukcji szkód:

– poradnictwo, wczesna interwencja

– edukacja głównie w zakresie szkód związanych z technikami przyjmowania narkotyków edukacja w zakresie szerzenia się zakażeń towarzyszących narkomanii.

 

Konsekwencje medyczne i społeczne

używania/ uzależnienia od SPA

• Używanie SPA drogą iniekcji wiąże się z częstym występowaniem:

• zakażeń wirusem HIV (osoby uzależnione od SPA przeważają wśród wszystkich zarejestrowanych nosicieli wirusa HIV

• wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C

• innymi infekcjami np. bakteryjne zapalenie wsierdzia, posocznica, ropne

zakażenia skóry

• tbc, choroby weneryczne

• inne choroby somatyczne

• wyniszczenie organizmu

• W przebiegu używania SPA występują zaburzenia psychiczne: psychozy, zaburzenia depresyjne (ryzyko próby samobójczej), uszkodzenie o.u.n., zaburzenia lękowe, agresja

• Konsekwencje społeczne: absencja w pracy, przerwanie nauki, niski poziom wykształcenia, bezrobocie, patologia rodzinna, przestępczość, wypadki

komunikacyjne i inne.

 

         Pedagog - Ewa Wyrwalec